ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਧਿਆਪਕ, ਮੋਟੀਵੇਸ਼ਨਲ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਯੂਟਿਊਬਰ ਖਾਨ ਸਰ ਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਇੱਕ ਘੱਟ-ਲਾਗਤ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਹਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘X’ (ਪਹਿਲਾਂ ਟਵਿੱਟਰ) ’ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੁਸ਼ਪੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੋਸਟ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਈ। ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ “ਜਦੋਂ ਅਰਬਪਤੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ’ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਾਨ ਸਰ ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।”
ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਘੱਟ-ਲਾਗਤ ਹਸਪਤਾਲ?
ਖਾਨ ਸਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਹਸਪਤਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਸਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇੱਥੇ ਉਪਲਬਧ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:
ਬਲੱਡ ਟੈਸਟ – ਸਿਰਫ਼ ₹7
ECG – ₹25
X-ray – ₹35
ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਊਂਡ – ₹100
ਡਾਇਲਿਸਿਸ – ₹350 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ
ਇਹ ਕੀਮਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ECG ਹੀ ₹300–₹1000 ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਊਂਡ ₹800–₹3000 ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
PR ਨਹੀਂ, ਸੱਚੀ ਸੇਵਾ
ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਸਪਤਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ PR ਡਰਾਮਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਨਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਫੀਸਾਂ ਵਸੂਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਇਲਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਖਾਨ ਸਰ ਦੀ ਇਹ ਪਹਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ + ਦਇਆ = ਅਸਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ
ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਇਹ ਹੈ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ। ਇਹੀ ਹੈ ਅਸਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ।”
ਖਾਨ ਸਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂ ਘੱਟ ਫੀਸ ’ਤੇ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਰਾਦਾ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਦੇ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ:
“ਜੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ₹100 ਕਰੋੜਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?”
ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਰਕਾਰ, ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸਿਹਤ ਬਜਟ ’ਤੇ ਅਰਬਾਂ-ਖਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦਾ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੱਟ-ਲਾਗਤ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਲਾਲ ਫੀਤਾ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਠ-ਗਾਂਠ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਿਹਾ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ
ਇਸ ਪੋਸਟ ਦੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖਾਨ ਸਰ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਯੂਜ਼ਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:
“ਇਹ ਅਸਲ ਹੀਰੋ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।”
“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੋੜ ਹੈ।”
“ਜੇ ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹਸਪਤਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਜਾਵੇ।”
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਮਾਡਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕ ਸਕੇਗਾ? ਕੀ ਇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੇਗੀ? ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ?
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ‘ਖਾਨ ਸਰ’ ਚਾਹੀਦੇ
ਪੋਸਟ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
“ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖਾਨ ਸਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਖਾਲੀ ਭਾਸ਼ਣ।”
ਇਹ ਲਾਈਨ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੜਵੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੇਤਾ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਘੱਟ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਖਾਨ ਸਰ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸਤ, ਬਿਨਾਂ ਚਮਕ-ਧਮਕ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੀਡੀਆ ਸਟੰਟ ਦੇ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੇ ਇਹ ਮਾਡਲ ਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਿਹਤ ਮਾਡਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, NGO ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦਾਨੀ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈ ਕੇ ਘੱਟ-ਲਾਗਤ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ
ਖਾਨ ਸਰ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸੋਚ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਨੀਅਤ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੈਸਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇਹ ਪਹਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ।
